Arka Kapı Cam Krikosu Arızaları: Az Kullanıldığı Halde Neden Paslanır ve Sıkışır?

Arka koltukta nadiren yolcu taşıyan bir araçta, aylardır dokunulmamış arka camı açmak istersiniz ve cam ya hiç kıpırdamaz ya da kapı içinden bir tıkırtı gelir. "Hiç kullanmadım ki, nasıl bozuldu?" sorusu çok yaygındır. Oysa arka kapı cam krikosu arızalarının önemli bir kısmı tam da az kullanımdan kaynaklanır. Hareket etmeyen mekanizmada yağ sertleşir, tel paslanır, cam fitile yapışır ve motorun içi oksitlenir. Bu yazıda arka camın neden açılmadığını, arka cam krikosu paslandı dediğimiz durumun gerçekte ne anlama geldiğini, tıkırtı sesinin kaynağını ve basit kullanım alışkanlıklarıyla bu arızaların nasıl önlenebileceğini anlatıyoruz.

"Az Kullanılan Parça Bozulmaz" Yanılgısı

Mekanik parçaların çoğu kullanıldıkça aşınır; bu yüzden az kullanılan bir parçanın uzun ömürlü olacağını düşünmek doğaldır. Ancak cam krikosu, kapalı ve nemli bir ortamda çalışan bir mekanizmadır. Bu ortamda hareketsizlik, aşınmadan farklı ama en az onun kadar zararlı süreçleri başlatır.

Gres kurur ve sertleşir

Kriko raylarında, makaralarda ve motorun dişli kutusunda fabrikadan gelen bir gres tabakası bulunur. Mekanizma düzenli çalıştığında bu gres yüzeylere yayılır ve esnekliğini korur. Aylarca hareket etmeyen bir mekanizmada ise gres yerinde kalarak kurur, toz ve nemle birleşip sertleşir. Uzun bekleme sonrası ilk çalıştırmada motor, bu sertleşmiş tabakayı da yenmek zorunda kalır.

Hareketsiz tel pas tutar

Kablolu krikolarda kullanılan çelik tel, makaraların ve kılıfların içinden geçer. Tel düzenli olarak hareket ettiğinde yüzeyi sürekli silinir ve ince bir yağ filmiyle kaplı kalır. Hareketsiz kalan telin özellikle makara ve kılıf girişlerindeki bölümleri nemle temas ettiğinde pas tutmaya başlar. Paslanan tel hem sertleşir hem de makaraların üzerinde kayarken direnç yaratır. İleri durumda telin örgüsündeki ince lifler kopmaya başlar.

Cam fitile yapışır

Uzun süre aynı konumda kalan cam, özellikle sıcak havalarda kauçuk fitillere hafifçe yapışabilir. Fitilin keçe kaplı yüzeyi de zamanla toz ve kir tutar. İlk çalıştırmada motor, camı bu yapışmadan kurtarmak için normalden fazla kuvvet uygular.

Motorun iç temas yüzeyleri oksitlenir

Fırçalı cam motorlarında akım, karbon kömürler aracılığıyla bakır kolektöre aktarılır. Uzun süre çalışmayan motorlarda kolektör yüzeyinde ince bir oksit tabakası oluşabilir. Bu tabaka temas direncini artırır; motor ilk denemelerde hiç dönmeyebilir veya kesik kesik çalışabilir. Birkaç denemeden sonra temas yüzeyi temizlenip motor normale dönebilir, ancak bu her zaman olmaz.

Bu dört etkenin birleşmesiyle, aylar sonra ilk kez çalıştırılan arka cam krikosu adeta bir anda ağır bir yükle karşılaşır. Motor bu yükü yenemezse ya ısıl korumaya girer ya da en zayıf parça, genellikle tel veya plastik bir taşıyıcı, dayanamayıp kırılır.

Arka Kapılarda Nem ve Su Daha Çok Sorun Yaratır

Arka kapılar ön kapılara benzer şekilde yapılmıştır; ancak bazı farklar nem sorununu belirginleştirebilir. Birçok araçta arka kapının içinde camı yönlendiren dikey bir kanal veya sabit küçük bir üçgen cam bulunur. Bu yapı kapı içindeki alanı daraltır ve krikonun daha sıkışık bir alanda çalışmasına neden olur.

Cam inip kalktıkça fitil aralarından kapı içine bir miktar su girmesi tüm araçlarda normaldir. Bu su kapının alt kenarındaki tahliye deliklerinden dışarı atılır. Arka kapıların alt kısmı, arka tekerleklere yakın olduğu için yoldan sıçrayan çamur ve kumla daha fazla karşılaşabilir. Tahliye delikleri tıkandığında su kapı içinde birikir ve krikonun alt makaraları ile telin alt kısmı sürekli nemli kalır.

Az kullanılan arka camda bu nem, mekanizmanın hareket etmemesiyle birleşince pas süreci hızlanır. Bu nedenle "arka cam krikosu paslandı" şikâyetiyle gelen araçlarda çoğu zaman kapı içi tahliyesinin de bozuk olduğunu görüyoruz.

Kullanım alışkanlıklarının etkisi

Arka koltuğu genellikle çocuklar kullanıyorsa, birçok sürücü sürücü panelindeki cam kilit düğmesini sürekli etkin tutar. Bu güvenlik açısından doğru bir tercihtir; ama arka camların neredeyse hiç hareket etmemesine de yol açar. Aynı şekilde klimanın sürekli açık olduğu, camların hiç indirilmediği araçlarda da arka krikolar yıllarca hareketsiz kalabilir.

Uzun süre park edilen araçlar

Yurt dışında geçirilen uzun bir dönem, ikinci araç olarak garajda bekleyen bir otomobil ya da satılmayı bekleyen bir araç düşünün. Bu araçlarda yalnızca arka camlar değil, tüm camlar ve aynalar aylarca hareketsiz kalır. Ancak ön camlar araç yeniden kullanılmaya başlandığında hemen çalıştırılırken, arka camlar çoğu zaman haftalar sonra fark edilir. Uzun bekleme sonrası araç teslim alındığında tüm camları ve elektrikli aynaları birkaç kez sonuna kadar çalıştırmak, sorunları erken fark etmenizi sağlar. Akü uzun bekleme sonrası zayıf düşmüşse, camları ancak akü şarj edildikten veya motor çalışırken denemek daha doğrudur.

Arka Cam Krikosu Arızasının Belirtileri

Arka camda karşılaşılan şikâyetler genellikle aşağıdaki gruplara ayrılır. Hangi belirtinin görüldüğü, arızanın nerede olduğu konusunda önemli ipuçları verir.

• Arka cam açılmıyor, hiç ses yok: Düğme, cam kilidi, besleme veya motor tarafında bir sorun olabilir.
• Motor sesi geliyor, cam hareket etmiyor: Tel kopmuş, makaradan çıkmış veya motor dişlisi sıyırmış olabilir.
• Cam çok yavaş, zorlanarak hareket ediyor: Sertleşmiş gres, paslı tel veya yapışmış fitil ihtimali yüksektir.
• Cam iniyor ama kalkmıyor: Yukarı çıkış daha fazla kuvvet gerektirdiği için zorlanan bir mekanizma bu belirtiyi verir; tek yönlü düğme veya röle sorunu da mümkündür.
• Kapı içinden tıkırtı veya takırtı: Tel tamburda boşa atlıyor, kırık bir taşıyıcı parçası kapı içinde dolaşıyor veya motor dişlisi kayıyor olabilir.
• Cam yarıda kalıp ilerlemiyor: Telin paslı bir bölümü makaraya takılıyor veya ray belirli bir noktada sertleşmiş olabilir.

Belirtiler bazen birbirini izler. Önce cam fark edilmeyecek kadar yavaşlar, ardından ara sıra yarıda durmaya başlar, sonunda bir gün tamamen çalışmaz ya da sert bir sesle kopar. Arka camı az kullandığınız için bu ara aşamaları çoğu zaman kaçırırsınız. Bu yüzden arka camda fark ettiğiniz ilk yavaşlama veya alışılmadık ses, ön camda olduğundan daha ciddi bir uyarı olarak değerlendirilmelidir.

Arka cam motoru tıkırtı yapıyorsa

Tıkırtı sesi, arka cam şikâyetlerinin en sık duyulanlarındandır ve kaynağı farklı olabilir. Motor dönerken düzenli aralıklarla gelen bir "tık tık" sesi, genellikle motor dişlisindeki aşınmış veya kırık dişlerin her turda boşa geçmesinden kaynaklanır. Tek seferlik sert bir "tak" sesi ise tel tamburunda atlama yaptığında veya bir taşıyıcı kırıldığında duyulur. Cam hareket etmezken bile yolda gelen bir tıkırtı, kapı içinde serbest kalmış bir parça olduğunu düşündürür. Sesin ne zaman ve nasıl geldiğini anlatmanız ya da kaydetmeniz teşhisi kolaylaştırır.

Arka Cam Açılmıyorsa Önce Bunlara Bakın

Atölyeye gelmeden önce bazı basit kontroller yaparak sorunun gerçekten krikoda olup olmadığını anlayabilirsiniz. Bu kontroller için kapı döşemesini açmanıza gerek yoktur.

1. Cam kilit düğmesini kontrol edin: Sürücü panelindeki çocuk kilidi veya cam kilit düğmesi etkinse arka düğmeler çalışmaz. Düğmeyi kapatıp tekrar deneyin. Bu, en sık atlanan ve en kolay çözülen durumdur. Bazı araçlarda bu düğmenin üzerinde küçük bir gösterge ışığı bulunur; ışık yanıyorsa kilit etkindir.
2. Camı sürücü panelinden deneyin: Arka camı hem kendi kapısındaki düğmeden hem de sürücü panelinden çalıştırın. Biri çalışıyorsa sorun büyük olasılıkla düğmede veya bağlantıdadır.
3. Diğer arka camı karşılaştırın: Her iki arka cam da çalışmıyorsa ortak bir besleme, sigorta veya kilit düğmesi sorunu akla gelir.
4. Motoru dinleyin: Düğmeye basınca kapıdan motor sesi geliyorsa elektrik tarafı büyük olasılıkla sağlamdır; sorun mekaniktir.
5. Kısa ve sınırlı deneme yapın: Uzun süre beklemiş bir camı birkaç kez kısa basışlarla aşağı ve yukarı yönde deneyin. Cam yavaş da olsa hareket etmeye başlarsa, birkaç tam hareketle mekanizma biraz rahatlayabilir. Ancak cam hiç kıpırdamıyorsa ısrar etmeyin.
6. Kapı altını kontrol edin: Kapı açıkken alt kenardaki tahliye deliklerinin çamur veya yaprakla tıkalı olup olmadığına bakın. Kapıyı hafifçe sallayınca içeriden su sesi geliyorsa tahliye sorunu vardır.

Bu kontrollerden sonra cam hâlâ çalışmıyor veya ses yapıyorsa, mekanizmanın açılıp incelenmesi gerekir. Uzun süre zorlanan bir krikoda tel kopabilir ve cam kapı içine düşebilir; bu nedenle tekrar tekrar denemek yerine kontrol ettirmek daha az masraflı bir yoldur.

Ön ve Arka Cam Mekanizmaları Arasındaki Farklar

Arka cam arızalarını doğru değerlendirmek için ön ve arka kapı mekanizmalarının nerelerde ayrıştığını bilmek faydalıdır. Ön kapı camı genellikle daha büyük ve ağırdır; kapı içinde daha geniş bir çalışma alanı vardır. Arka kapı camı ise kapının arka kenarındaki tekerlek havuzu kıvrımı nedeniyle daha dar bir alanda hareket eder. Bazı araçlarda arka cam, kapı içindeki dikey bir ayırıcı kanal boyunca iner ve bu kanal da kendi fitiline sahiptir.

Bu yapısal fark, arka krikoların ön krikolardan daha kompakt olmasına yol açabilir. Daha kısa raylar, daha küçük makaralar ve bazen daha düşük güçlü motorlar kullanılabilir. Sonuç olarak arka mekanizma, sertleşmiş gres veya yapışmış fitil gibi ek dirençlere karşı daha az tolerans gösterebilir. Ayrıca arka kapılarda sürücü panelinin kontrolünde çalışan ek bir kilit devresi bulunduğundan, elektriksel teşhiste de ön kapılardan farklı bir yol izlenir. Kapı geçiş kablolarının bükülme noktası da arka kapılarda farklı konumdadır ve bu bölgedeki kopukluklar ayrıca kontrol edilir.

Onarım Seçenekleri: Bakımdan Komple Değişime

Arka kapı cam krikosu arızalarında tek bir standart çözüm yoktur. Kapı döşemesi açıldıktan sonra mekanizmanın durumu, hangi onarımın mantıklı olduğunu belirler.

Temizlik ve yeniden yağlama

Tel ve makaralar sağlam, ray düz ve motor güçlüyse, sorun yalnızca sertleşmiş gres ve kirden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda raylar ve makaralar eski yağdan arındırılır, uygun gresle yeniden yağlanır ve fitil kanalları temizlenir. Bu basit işlem, birçok "ağırlaşmış" arka camı yeniden rahat çalışır hâle getirir.

Tel ve makara yenileme

Tel paslanmış, lifleri açılmış veya kopmuşsa, ray ve motor sağlam olduğu sürece tel ve makaraların yenilenmesi yeterli olabilir. Birçok yaygın model için tamir kitleri bulunur. Bu yöntem genellikle komple kriko değişimine göre daha ekonomiktir.

Motor bakımı veya değişimi

Motor oksitlenme nedeniyle kesik çalışıyorsa, açılabilen motorlarda kolektör temizliği ve kömür kontrolü yapılabilir. Dişlisi sıyırmış bir motorda uygun dişli bulunabiliyorsa dişli değişimi mümkündür. Motorun gövdesi açılamıyorsa veya sargıları hasar görmüşse, araca uygun orijinal çıkma veya yeni motor tercih edilir.

Komple kriko değişimi

Ray ileri derecede paslanmış, eğilmiş veya makara yuvaları bozulmuşsa, parça parça onarım kalıcı sonuç vermez. Bu durumda komple kriko değişimi daha doğru bir tercihtir. Çıkma kriko kullanılacaksa, aynı uzun süreli hareketsizlik sorununu taşımadığından emin olmak için takılmadan önce kontrol edilmesi gerekir.

Kapı açılmışken kontrol edilen diğer noktalar

Arka kapı döşemesi açıldığında yalnızca krikoya bakmak yeterli değildir. Aynı nem ve hareketsizlik, kapı kilit aktüatörünü ve kilit çubuklarını da etkileyebilir. Merkezi kilitte arka kapıların ara sıra kilitlenmediğini fark ettiyseniz, bu kontrol aynı söküm sırasında yapılabilir. Tahliye delikleri açılır, su yalıtım örtüsünün durumu kontrol edilir ve kapı içindeki konnektörlerde oksitlenme olup olmadığına bakılır. Böylece kısa süre sonra aynı kapının başka bir nedenle yeniden açılması gerekmez.

Hangi yolun uygun olduğuna kapı içini gördükten sonra karar veriyoruz ve nedenini size gösteriyoruz. Arka kapılarda ön kapılara kıyasla yer daha dar olabildiği için işlem süresi araca göre değişir; kesin süre ve maliyet bilgisini inceleme sonrası veriyoruz.

Onarım sonrasında arka camın uzun süre sorunsuz çalışması, büyük ölçüde aşağıdaki kullanım alışkanlıklarına bağlıdır. Yeni bir tel veya kriko da aynı nemli ve hareketsiz ortamda bırakılırsa, yıllar içinde benzer süreçlerden geçebilir.

Arka Camları Sağlıklı Tutmak İçin Basit Alışkanlıklar

Arka cam krikosunun paslanıp sıkışmasını önlemenin en etkili yolu, aslında oldukça basittir: mekanizmayı ara sıra çalıştırmak.

• Camları düzenli çalıştırın: Arka camları ayda birkaç kez tamamen indirip kaldırmak, gresin yayılmasını, telin yüzeyinin temizlenmesini ve motor temas yüzeylerinin aktif kalmasını sağlar.
• Cam kilidini açtığınızda deneyin: Çocuklar araçta değilken cam kilidini kapatıp arka camları kendi düğmelerinden de çalıştırın. Bu, arka düğmelerin kontaklarının da temiz kalmasına yardımcı olur.
• Tahliye deliklerini temiz tutun: Araç yıkatırken veya lastik değişiminde kapı altındaki tahliye deliklerine göz atın.
• Fitillere bakım yapın: Arka cam fitillerini de ön camlar gibi temizleyip kauçuğa uygun bir ürünle bakım yapın.
• Kış öncesi kontrol: Arka cam yaz boyunca hiç çalışmadıysa, kış gelmeden çalıştırıp durumunu kontrol edin. Soğukta ilk kez çalıştırılan sertleşmiş bir mekanizma daha kolay hasar görür.
• İlk yavaşlamayı önemseyin: Arka camın ön camlara göre belirgin şekilde yavaş hareket ettiğini fark ettiğinizde bakım yaptırmak, telin kopmasını önleyebilir.

Art Oto Ayna olarak Maslak Atatürk Oto Sanayi Sitesi'ndeki atölyemizde ayna tamirinin yanı sıra ön ve arka kapı cam kriko onarımı yapıyoruz. Sarıyer, Maslak ve İstanbul'un farklı semtlerinden gelen araçlarda, arka camlarda sık gördüğümüz bu hareketsizlik kaynaklı arızaları, mümkün olduğunca komple parça yerine onarımla çözmeye çalışıyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular